Κατηγορία Β’: Προϊστάμενος πλυντηρίου και λινοθήκης, βοηθός υποδοχής, θυρωρός Β’, σερβιτόρος τραπεζαρίας (τραπεζοκόμος) – σαλονιού ή ορόφων (θαλαμηπόλος), μπάρμαν ή μπάρμεϊντ, ασημοκέρηδες και μάγειρας Β’.

Επίσης, με την προϋπόθεση ότι θα προτιμήσουν την παρούσα συλλογική ρύθμιση, οι τηλεφωνητές, οι ελεγκτές ή ταμπλίστες και οι μαινκουραντιέ.

Κατηγορία Γ’: Βοηθός σερβιτόρου, οροφοκόμος (βαλές), θυρωρός υπηρεσίας, βοηθοί θυρωρείου ή μπουφέ ή εστιατορίου ή μπαρ ή ορόφων ή λινοθήκης, γκρουμ, ντόρμαν ή εξωτερικός θυρωρός, λινοθηκάριος και βουτυριέρης, μάγειρας Γ΄ και  καμαριέρα.

Κατηγορία Δ’: Πλύντρια, σιδηρώτρια, καθαρίστρια κοινόχρηστων χώρων, μοδίστρα, μανταρίστρια, λαντζέρης, λουτρονόμος, προϊστάμενος και βοηθός ιατρών.

Η συλλογική σύμβαση αναλύει τις κατηγορίες μισθωτών που απασχολούνται κύρια στην πέμπτη βαθμίδα, διότι αυτή η κατηγορία πιθανολογείται να απασχοληθεί με τον βασικό μισθό. Οι υψηλότερες βαθμίδες διαπραγματεύονται ελεύθερα την αμοιβή τους στην αγορά εργασίας.

Οι ευκαιρίες απασχόλησης στον ξενοδοχειακό κλάδο

Η Ελλάδα είναι μία χώρα με πλούσιους τουριστικούς πόρους και σημαντική τουριστική κίνηση. Αποτέλεσμα είναι να απασχολούνται εκατοντάδες χιλιάδων άτομα, στις χιλιάδες ξενοδοχειακές επιχειρήσεις της χώρας.

Το ξενοδοχείο διαθέτει ένα πολύμορφο προϊόν, το οποίο απαιτεί τη συνεργασία μεγάλου αριθμού ειδικοτήτων για να παραχθεί. Κατά  συνέπεια, τα ξενοδοχεία προσφέρουν μία εκτεταμένη γκάμα θέσεων, με ποικίλα χαρακτηριστικά, ώστε να αποτελούν ένα δυναμικό κλάδο στην αγορά εργασίας.

Οι διάφοροι τύποι ξενοδοχείων, αυξάνουν την ποικιλία θέσεων εργασίας στον κλάδο, διότι η απασχόληση  σε μεγάλα, μεσαία, ή μικρά, σε εποχιακά ή διαρκούς λειτουργίας ξενοδοχεία, ακόμη και στην ίδια θέση δημιουργεί διαφορετικές απαιτήσεις, διαφορετικές αμοιβές και αφορά σε διαφορετικό τρόπο ζωής και εργασίας[1].  

Η εποχικότητα της ξενοδοχειακής  εργασίας

Η απασχόληση στα διαρκούς λειτουργίας ξενοδοχεία έχει σημαντικές διαφορές από την αντίστοιχη στα εποχιακά. Στα ξενοδοχεία διαρκούς λειτουργίας υπάρχει σταθερή δομή, δηλαδή εργάζεται σχετικά το ίδιο προσωπικό με τα ίδια συστήματα για πολλά χρόνια, ενώ στα εποχιακά η δομή παρουσιάζει αυξημένη ρευστότητα, δηλαδή υπάρχει αυξημένη κινητικότητα προσωπικού, οι παραγωγικές διαδικασίες υπόκεινται σε αλλαγές,  το οργανόγραμμα παρουσιάζει τροποποιήσεις από τον ένα χρόνο στον άλλο, το ύφος διοίκησης αλλάζει στο βαθμό που αλλάζουν και οι υπεύθυνοι των τμημάτων κλπ. 

Τα εποχιακά ξενοδοχεία κάνουν κάθε χρόνο μία νέα αρχή. Συνήθως ένα μέρος του προσωπικού είναι νέο και μπορεί να έχουν αλλάξει οι συνεργαζόμενοι προμηθευτές,  τα τουριστικά πρακτορεία, η κατάσταση των κτιρίων και του εξοπλισμού κλπ. Τα εποχιακά  ξενοδοχεία, κάθε χρόνο περνούν τρεις φάσεις:

      Τη φάση του γεμίσματος (περίπου από Μάρτιο μέχρι Ιούνιο), δηλαδή της σταδιακής αύξησης της πληρότητας, στην οποία το ξενοδοχείο ξεκινά τη λειτουργία του με ελάχιστους πελάτες οι οποίοι σταδιακά αυξάνονται, ενώ ταυτόχρονα αυξάνονται οι απαιτήσεις της εργασίας. Η διοίκηση έχει την ευκαιρία να εντοπίσει οργανωτικά σφάλματα και να κάνει διορθώσεις, διότι οι οργανωτικές αδυναμίες αποκαλύπτονται σταδιακά, όσο αυξάνει η πίεση της εργασίας.

      Τη φάση κορύφωσης (μήνες Ιούλιος και Αύγουστος), όπου το ξενοδοχείο λειτουργεί σε οριακά υψηλές  πληρότητες (συχνά 100%). Στη φάση αυτή δοκιμάζεται η οργανωτική δομή στις πλέον αντίξοες συνθήκες της περιόδου. Κάθε οργανωτική αδυναμία απειλεί να δημιουργήσει σφάλματα με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα.

      Τη φάση του αδειάσματος, δηλαδή της σταδιακής μείωσης της πληρότητας, στην οποία οι εργαζόμενοι βρίσκουν την εργασία τους εύκολη αν και βρίσκονται σε κατάσταση αυξημένης κόπωσης.

Στα εποχιακά ξενοδοχεία η οργανωτική δομή απαιτεί ελαστική αντιμετώπιση, για να προσαρμοστεί το ξενοδοχείο στις απαιτήσεις της νέας περιόδου. Για τους εργαζόμενους η απασχόληση στα εποχιακά ξενοδοχεία ξεκινά με προσαρμογή στις συνθήκες εργασίας της συγκεκριμένης περιόδου και στα νέα στοιχεία που αφορούν στην οργανωτική δομή, στον εξοπλισμό και στους συναδέλφους. Να σημειωθεί ότι τα νέα στοιχεία στην εργασία, περισσότερο ασφαλώς για νεοπροσληφθέντες και λιγότερο για παλαιούς υπαλλήλους, δημιουργούν περιέργεια και εξάπτουν το ενδιαφέρον. Ταυτόχρονα τα νέα βιώματα ενεργοποιούν τον συναισθηματικό κόσμο των εργαζομένων, οι οποίοι παρουσιάζονται περισσότερο ενεργητικοί στην εργασία τους.

Σταδιακά και κάτω από την καθοδήγηση των ανωτέρων βαθμίδων, προσαρμόζονται στις συνθήκες εργασίας, μέχρι που τελικά το ξενοδοχείο φτάνει τις μεγάλες πληρότητες. Τότε η πίεση εργασίας αυξάνεται ιδιαίτερα και μαζί με αυτή η ψυχολογική ένταση των εργαζομένων. Στο τέλος Αυγούστου ή τις αρχές Σεπτεμβρίου η ένταση μειώνεται. Οι εργαζόμενοι πλέον αντεπεξέρχονται με άνεση στις απαιτήσεις της δουλειάς και δίνουν προτεραιότητα στον εαυτό τους.

Στα διαρκούς λειτουργίας ξενοδοχεία υπάρχει πάγια διοικητική δομή και το προσωπικό συνήθως εργάζεται σε αυτά για πολλά χρόνια, αρκετές φορές μέχρι συνταξιοδότησης. Στα ξενοδοχεία αυτά υπάρχει έντονο το πρόβλημα της ρουτίνας, το οποίο οδηγεί σε μερική συναισθηματική αδράνεια  τους εργαζόμενους, διότι η έξη δημιουργεί άμβλυνση του συναισθήματος. Επίσης οι εργαζόμενοι επηρεάζονται από την αίσθηση μονιμότητας, με αποτέλεσμα το ενδιαφέρον τους για τη δουλειά να είναι μειωμένο σε σχέση με τα εποχιακά.

Ταυτόχρονα, παρουσιάζεται έντονο και παγιωμένο το πρόβλημα της ανεπίσημης ιεραρχίας εξαιτίας της ανάπτυξης ομάδων εργαζομένων που δημιουργούν κλίκες, οι οποίες αναπτύσσουν δράση με σκοπό την ικανοποίηση προσωπικών συμφερόντων, αλλοιώνοντας τον ορθολογισμό της επίσημης οργάνωσης.. Οι κλίκες στα εποχιακά ξενοδοχεία δεν έχουν μεγάλη διάρκεια και η συνοχή και η δράση τους είναι περιορισμένη. Στα διαρκούς λειτουργίας όμως, οι κλίκες αναπτύσσονται εντυπωσιακά και η δράση τους ορισμένες φορές ξεπερνά και τα όρια της ξενοδοχειακής επιχείρησης.

Οι εργαζόμενοι στα εποχιακά ξενοδοχεία εξελίσσονται με μεγαλύτερη εύκολία, διότι με το κλείσιμο του ξενοδοχείου παύει η σύμβασή τους και μπορούν να αναζητήσουν μία νέα αναβαθμισμένη θέση εργασίας για την επόμενη περίοδο. Στα διαρκούς λειτουργίας η εξέλιξη σε υψηλότερες βαθμίδες είναι σπάνιο φαινόμενο, διότι στην κατώτερη βαθμίδα απασχολούνται πολλοί και στην ανώτερη ένας, όπως για παράδειγμα στο τμήμα υποδοχής ενός ξενοδοχείου όπου μπορεί να απασχολούνται δέκα υπάλληλοι κάτω από ένα προϊστάμενο. Στην περίπτωση που χηρέψει η θέση του προϊστάμενου, μόνο ένας από τους δέκα μπορεί να την καταλάβει. Επίσης, δεδομένου ότι οι εργαζόμενοι στα διαρκούς λειτουργίας δεν παρουσιάζουν μεγάλη κινητικότητα, οι θέσεις υψηλότερων βαθμίδων χηρεύουν πολύ σπάνια, κάτι το οποίο καθηλώνει τους εργαζόμενους στη θέση που προσλήφθηκαν αρχικά για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Οι εργαζόμενοι σε εποχιακά ξενοδοχεία δεν χρειάζεται να κάνουν έξοδα για βασικές τους ανάγκες, διότι η στέγη και διατροφή καλύπτονται από την επιχείρηση. Επίσης δεδομένου ότι οι ξενοδοχοϋπάλληλοι ανήκουν στα επαγγέλματα συγκαλυμμένης ανεργίας, επιδοτούνται από το κράτος τη νεκρή τουριστική περίοδο. Η μεγάλη όμως κινητικότητα που χαρακτηρίζει την απασχόληση στα εποχιακά ξενοδοχεία, δημιουργεί πρόβλημα σε ξενοδοχοϋπάλληλους με οικογένεια.

Τα εποχιακά ξενοδοχεία κύρια βρίσκονται σε τουριστικές περιοχές, όπου οι εργαζόμενοι μπορούν να συνδυάσουν τις διακοπές με την εργασία τους. Ειδικά στην τρίτη φάση (του αδειάσματος), οι εργαζόμενοι στα εποχιακά ξενοδοχεία δίνουν έμφαση στις διακοπές τους και την εποχή αυτή το εργασιακό κλίμα βελτιώνεται ιδιαίτερα.

Η επίσημη αμοιβή στα εποχιακά και τα διαρκούς λειτουργίας ξενοδοχεία βρίσκεται στα ίδια περίπου επίπεδα. Τα τυχερά και φιλοδωρήματα στα εποχιακά ξενοδοχεία είναι αξιόλογα στα τμήματα μπαρ και υποδοχής [2], ενώ στα μεγάλα ξενοδοχεία διαρκούς λειτουργίας δέχεται υψηλά τυχερά εκτός από τα τμήματα αυτά και το τμήμα  εστιατορίου.

Συμπερασματικά, η απασχόληση στα εποχιακά ξενοδοχεία, δίνει ευκαιρίες για εξέλιξη, προσφέρει εμπειρίες και η διοίκηση είναι περισσότερο ελαστική. Τα εποχιακά ξενοδοχεία είναι χώρος επαγγελματικών ευκαιριών, που μεταξύ των άλλων προσφέρεται για να κάνει ένας νέος τα πρώτα βήματα στον κλάδο.

Η απασχόληση στα ξενοδοχεία συνεχούς λειτουργίας προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και σταθερότητα. Η ζωή στις πόλεις όπου βρίσκονται αυτά τα ξενοδοχεία εξυπηρετεί τους παντρεμένους που τα παιδιά τους πηγαίνουν στο σχολείο και η σύζυγος ή ο σύζυγος, ασκεί κάποιο διαφορετικό επάγγελμα.

Η εργασία σε σχέση με το μέγεθος του ξενοδοχείου

Όπως αναφέραμε, στην Ελλάδα λειτουργούν 8200 περίπου ξενοδοχειακές επιχειρήσεις από τις οποίες οι 610 μόνο διαθέτουν πάνω από 100 δωμάτια. Το μέγεθος των ξενοδοχειακών επιχειρήσεων παρουσιάζεται αναλυτικά στον πίνακα  …., όπου φαίνεται ότι η πλειοψηφία των ξενοδοχείων, είναι μικρού μεγέθους.

 Τα μεγάλα ξενοδοχεία εφαρμόζουν επιστημονικές μεθόδους οργάνωσης και διαχείρισης, ενώ σε πολλά υπάρχει τμήμα εκπαίδευσης προσωπικού. Για ένα νέο επαγγελματία, το μεγάλο ξενοδοχείο αποτελεί ένα σημαντικό σχολείο, αλλά δεν δίνει ευκαιρίες εξέλιξης. Είναι δύσκολο και ασυνήθιστο να ανελιχθεί κάποιος στη θέση του γενικού  διιευθυντή σε ένα μεγάλο ξενοδοχείο, ανεβαίνοντας τις βαθμίδες της ιεραρχίας με τα χρόνια και τη σκληρή δουλειά, όπως ρομαντικά παρουσιάζεται ορισμένες φορές.

Το μικρό ξενοδοχείο όμως δίνει ευκαιρίες εξέλιξης. Σε ένα μικρό ξενοδοχείο είναι εύκολο κάποιος να ξεκινήσει την διευθυντική του καριέρα και στη συνέχεια, επιζητώντας θέσεις διευθυντή σε διαρκώς μεγαλύτερα ξενοδοχεία, να φτάσει στη διεύθυνση μεγάλων μονάδων.

Η τυποποίηση εργασίας στα μεγάλα ξενοδοχεία βελτιώνει τις γνώσεις του εργαζόμενου σε ένα και μόνο τομέα, ενώ στα μικρά ξενοδοχεία ένας εργαζόμενος ο οποίος έχει ενδιαφέρον, μπορεί να γνωρίσει όλες τις φάσεις των λειτουργιών του ξενοδοχείου.

Οι σχέσεις εργασίας στα μεγάλα ξενοδοχεία είναι περισσότερο απρόσωπες σε σχέση με τα μικρά, όπου το κλίμα εργασίας είναι λιγότερο τυπικό και περισσότερο ανθρώπινο. Ο διευθυντής για παράδειγμα του μικρού ξενοδοχείου, μιλά καθημερινά με τους εργαζόμενους για διάφορα θέματα, ενώ σε ένα μεγάλο ξενοδοχείο, μπορεί κάποιος να εργάζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να γνωρίζει τον γενικού  διευθυντή της μονάδας.

Αγορές εργασίας στον ξενοδοχειακό κλάδο

Η αγορά εργασίας ενός κλάδου, αφορά στο σύνολο των εργαζομένων σε αυτόν. Το σύνολο των εργαζόμενων και των υποψήφιων να απασχοληθούν στα ξενοδοχεία, αποτελεί την αγορά εργασίας του ξενοδοχειακού κλάδου.

Οι διάφορες ξενοδοχειακές ειδικότητες έχουν τη δική τους αγορά εργασίας και το ξενοδοχείο είναι αναγκασμένο να εφαρμόζει άλλη διαδικασία για να στρατολογήσει διευθυντές, άλλη για καμαριέρες, άλλη για συντηρητές, κοκ.

Το ξενοδοχείο, όταν χρειαστεί προσωπικό, εκδηλώνει το ενδιαφέρον του με διάφορους τρόπους. Ειδοποιεί γνωστούς και συναδέλφους σχετικά με τις θέσεις που ενδιαφέρεται να καλύψει, βάζει αγγελίες σε εφημερίδες, ζητά προσωπικό από οργανισμούς και συλλόγους, ενώ μπορεί ακόμη και να βάλει αγγελίες στο καφενείο του γειτονικού χωριού.

Τη στιγμή που το ξενοδοχείο ζητά προσωπικό, ένα σύνολο ενδιαφερόμενων ψάχνουν για εργασία. Αλλά δεν είναι καθόλου εύκολο τα δύο ενδιαφερόμενα μέρη να επικοινωνήσουν, διότι δεν υπάρχουν κατάλληλα οργανωμένα κανάλια πληροφόρησης. Έτσι ένας εργαζόμενος που ενδιαφέρεται για εργασία σε ξενοδοχείο Χαλκιδικής, σε πρωινή βάρδια του τμήματος υποδοχής, είναι πτυχιούχος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και μιλά την αγγλική και γερμανική, βρίσκει θέση εργασίας σε ξενοδοχείο της Κρήτης που δεν ενδιαφέρεται για πτυχιούχο γερμανομαθή ρεσεψιονίστ, ενώ ένας ξενοδόχος της Χαλκιδικής που ζητά παρομοίων προσόντων υπάλληλο, αναγκάζεται να προσλάβει κάποιον άλλον με διαφορετικά προσόντα. Και ο υπάλληλος και ο ξενοδόχος, δεν είχαν στη διάθεσή τους την κατάλληλη διαδικασία που θα τους έφερνε σε επαφή την κατάλληλη στιγμή, με αποτέλεσμα ούτε ο ένας, ούτε ο άλλος να είναι ικανοποιημένοι.

Τελευταία έχουν λειτουργήσει φορείς που αναλαμβάνουν να αποκαταστήσουν τη ροή πληροφοριών στην αγορά ξενοδοχειακής εργασίας από τους εργαζόμενους προς τα ξενοδοχεία και το αντίθετο. Ένας από αυτούς είναι το μη κερδοσκοπικό Σωματείο ΔΡΑΤΤΕ[3], με έδρα την Αθήνα, του οποίου η δράση όμως περιορίζεται στους ξενοδοχοϋπάλληλους με μεταλυκειακές σπουδές στον ξενοδοχειακό κλάδο και δεν καλύπτει σημαντικές ειδικότητες του προσωπικού βάσης.

[1] Keiser R.James «Διοίκηση Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων» Έλλην, Αθήνα 2000